آموزشگاه عکاسی جهانگیر | کلاس آموزش عکاسی

همه خوش عکس اند

عکاسی پانوراما

به نام خالق جهان

 

به مبحث «عکاسی پانوراما» خوش ­آمدید. لازم می­ دانم پیش از شروع این مبحث، کمی در مورد «عکس» با شما صحبت کنم.

همه می­ توانند خود را هنرمند تصور کنند؛ آنچه هنرمندان حقیقی را از دیگران متمایز می­ کند، آرزوی جستجو کردن نیست، بلکه استعدادی اسرارآمیز به یافتن است. هدف از گشایش مبحث عکاسی پانوراما، آشنا ساختن علاقه­مندان به این تکنیک جذاب، شگفت­انگیز و لذت­بخش است. فراموش نکنید که در نهایت، عکس، عکس است و یک عکس عالی می­ بایست ویژگی­هایی جهت جذب مخاطب داشته باشد. باور کنیم که ما در نهایت شاهد یک تصویر روی کاغذ عکاسی یا صفحۀ مانیتور خواهیم بود؛ حال فرقی نمی­ کند که چه نامی را برای عکس نهایی انتخاب می­ کنیم، عکس پانوراما، عکس طبیعت یا ...

یک عکاس برای ثبت بهترین جلوۀ تصویر، زاویۀ مناسب و یا زمان خاصی را برای عکاسی انتخاب کرده و یا با استفاده از نرم­ افزار تصویر را تغییر می­دهد و واقعیت را منطبق با هدفی که دارد نمایش می ­دهد. توجه به این نکته ضروری است که هنرمند عکاس، خالق عکس است؛ تفاوتی بنیادین میان «خلق عکس» و «گرفتن عکس» وجود دارد.

در دنیای معاصر، هر فرد یک دوربین عکاسی دارد و هرچیزی هنگام همگانی شدن نه تنها ارزش اخلاقی می­یابد بلکه قدرت تأثیرگذاری اجتماعی کسب می­کند. اندیشیدن همگانی بصری با عکاسی شروع شد؛ اگر چه نقاشی به مثابه نخستین فن و ابزار برای بصری شدن در هزاران سال پیش ابداع شد، اما فرآیند عمومی اندیشدیدن به کمک تصویر با عکاسی آغاز گشت.

هنگام عکاسی پانوراما، تصور کنید که در حال فیلمبرداری از صحنه­ای خاص با تعداد فریم­های ثابت و زیاد هستید و قرار است این فریم­ها در آخر کنار یکدیگر قرار گیرند تا یک عکس با وسعت مورد نظر شما پدید آمده و در اختیار شما و بینندگان شما قرارگیرد.

شما نگران یادگیری و چگونگی ساخت یک عکس پانوراما و همچنین نحوۀ بکارگیری نرم ­افزار مربوطۀ آن نباشید؛ مطمئناً همچنان که دیگران آموخته ­اند، شما نیز خواهید آموخت. برای یادگیری و به وجود آوردن یک عکس تکنیکی پانوراما زمان  زیادی لازم نیست، ولی آنچه که اهمیت دارد این است که در نهایت شما قرار است یک «عکس» ارائه دهید؛ در این میان شما می­ بایست ویژگی­ های یک عکس خوب را بشناسید. این موضوع حائز اهمیت است. هنگامی که به صحنه یا فضایی می­ رسید که میل به عکاسی از آن را دارید،  قبل از عکس گرفتن درآن محیط قدمی بزنید. شاید این نکته ساده به نظر برسد اما حقیقت این است که هر چه زمان بیشتری را صرف کنید تا سوژۀ خود را از زوایای مختلف بررسی کنید، در خلق یک تصویر منحصر به فرد از آن موفق­تر خواهید بود. در این میان شناخت اصول عکاسی جهت ارائۀ بهترین عکس ممکن ضروری است. بدون هدف و پشتوانۀ علمی قدم زدن مثل راه رفتن در بازار است با جیب خالی و هدف خرید. تنها دانستن تکنیک عکاسی پانوراما نیز بدون آشنایی با «مباحث زیباشناسی» در عکاسی، همانند آن است که شما پول زیادی با خود دارید ولی نمی­دانید چه چیزی بخرید و فقط در بازار قدم می­زنید. ترکیب­ بندی در عکاسی یکی از مهمترین اصولی است که هر عکاس می ­بایست به آن تسلط داشته باشد. شما باید یاد بگیرید که چه قسمتی از یک سوژه یا محیط را گزینش نمایید تا زیباترین تصویرخلق شود. همیشه تعداد زیاد عکس که منجر به یک عکس به نام پانوراما می­شود زیبا نیست و شاید یک عکس از قسمتی از آن محیط، بهتر از تصویر کل آن محیط باشد. عکاسی پانوراما به شما کمک می­کند تا با چند عکس بتوانید فضای بیشتری از یک محیط را نسبت به یک عکس نشان دهید، به شرطی که کل سوژه زیبایی و تناسب خاصی داشته باشد و یا سفارش ­دهنده عکسی را از شما بخواهد که محیط مورد نظرش را عکاسی نمائید، یعنی هدف از عکس گرفتن صرفاً نشان دادن آن محیط مورد نظر باشد و نه خلق یک اثر هنری.

در اینجا - به دلیل مطرح شدن مباحث هنری- خالی از لطف نخواهد بود که اشاره­ای به تفاوت میان «نگاه» در انسان داشته باشیم. ما انسان­ها همواره یک نگاه طبیعی به پدیده­ ها داشته که از کودکی به آن عادت کرده­ ایم و با دیگران به یک تعریف مشترک رسیده ­ایم؛ مثلاً درخت، خیابان، ساختمان، دریا، کویر و... حال وقتی قصد عکاسی از این موارد را داریم، تسلط تکنیک عکاسی به ما کمک خواهد کرد که سوژه را همان­ گونه که هست (به صورت طبیعی) ثبت کنیم. بسیاری افراد با آموزشی اندک قادر به این ثبت کردن هستند. ولی اگر بخواهیم این سوژ­ه­ ها را با نگاه هنری مطرح کرده و بگوییم این­ها وجود دارند، می­ بایست به فکر چارۀ دیگری به جز تکنیک باشیم. اینجاست که پی می­ بریم که یک نگاه طبیعی با نگاه هنری متفاوت هست. همان­ گونه که وقتی بحث از طبیعی بودن می­ شود، در تمام محیط پیرامون ما هنگام تابش آفتاب آب گرم شده و در سرمای زمستان آب سرد می­شود. در این میان کسانی تلاش کردند که به صورت غیر طبیعی آب را گرم و به صورت غیر طبیعی آب را سرد و به یخ تبدیل کنند. این برداشت، برداشت انسان اندیشمند و خلاق به طبیعت است. ما امروزه از برداشت آن انسان­ها به راحتی از آب گرم و سرد استفاده می­ کنیم.

 

عکاسی پانوراما  (Panoroma)

عکس­ های پانوراما، عکس­ هایی هستند که فضای وسیع ­تری را نسبت به عکس­ هایی که با لنزهای نرمال، واید و تله در یک شات گرفته می­شوند، در بر می­گیرند. هر چند که معنی لغوی آن در فارسی اینگونه آمده است: عکس­های سراسرنما. به نظر من خود واژۀ «پانوراما» آشناتر و رایج­تراز واژۀ «سراسرنما» است و به همین دلیل در این یادداشت از واژۀ پانوراما استفاده می­ کنم.

گفتیم که عکاسی پانوراما تکنیکی است که باعث می­ شود در نهایت عکسی با فضای وسیع­ تر یا بیشتری نسبت به عکس معمولی در اختیار داشته باشیم؛ به همین علت برای به وجود آوردن چنین عکسی می­ بایست تعداد فریم­ های بیشتری از صحنۀ مورد نظر را ثبت کرده و با استفاده از یکی از نرم­ افزارهایی که برای  متصل نمودن عکس­های پانوراما وجود دارد عکس­ها را به هم بدوزیم.

حال این سوال مطرح می­شود: تعداد عکسی که برای ساخت یک تصویر پانوراما نیاز است به چه عواملی بستگی دارد؟ پاسخ به این پرسش نیز این­گونه است: به وسعتی که می­ خواهیم در عکس نهایی از آن محیط داشته باشیم و اینجاست که فاصلۀ کانونی لنز دوربین اهمیت می­یابد. هر چه فاصلۀ کانونی لنز دوربین از لنز نرمال بیشتر باشد در نتیجه به تعداد عکس­های بیشتری نیاز خواهیم داشت (چون زاویۀ دید در لنز تله کمتر می­شود) و هر چه فاصلۀ کانونی لنز دوربین کمتر از لنز نرمال باشد (لنز واید) زاویۀ دید آن بیشتر شده، در نتیجه تعداد عکس کمتری مورد نیاز خواهد بود.

حال که تا حدودی با تعریف و مبحث پانوراما آشنا شدیم بد نیست بدانیم که تصاویر پانوراما به طور کلی به چند دسته تقسیم می­شوند:

1.پانورامای 180 درجه یا عریض

همان گونه که از نام این نوع پانوراما مشخص است (180 درجه) تعداد فریم­ های مورد نیاز به اندازه­ای خواهد بود که محدودۀ 180 درجه را در بر گیرد. همانگونه که پیش­تر ذکر شد اگر لنز دوربین شما تله باشد به تعداد عکس بیشتری نسبت به لنز نرمال نیاز خواهد بود و اگر لنز واید باشد به تعداد عکس کمتر.

شما می­ بایست برای خلق چنین عکسی دوربین را روی سه پایه قرار داده و از راست به چپ یا از چپ به راست موضوع یا سوژه، شروع به عکاسی نمایید. فراموش نشود که عکس دوم شما باید 30% تا 50% از عکس نخست را در بر گیرد. ضمناً این کار را برای مابقی عکس­هایی که می­ گیرید در نظر داشته باشید.

2.پانورامای 360 درجه

در این عکس پانوراما می­ بایست  360 درجه را عکاسی نماییم، یعنی کاملاً دور تا دور عکاس. در محلی که ایستاده ­اید 360 درجه دور خود به همراه دوربین چرخیده و عکس می­ گیرید و همانگونه که گفتیم تعداد عکس­ها به نوع لنز انتخابی شما وابسته است. این نوع پانوراما که با گرفتن چندین عکس تشکیل می­شود با فرمت­های فلش و mov  (فرمت نرم ­افزار Quick Time) قابل پخش در کامپیوترها می ­باشد. اگر شما عرض تصویر را ادامه بدهید قادر خواهید بود تمامی قسمت­های عکس گرفته شده را مشاهده نمایید. این عمل مانند این است که شما در جایی ایستاده و در عرض دور سر خود می­چرخید و همه جای محل ایستادن خود را مشاهده می­ کنید.

نکتۀ مهم در این نوع عکاسی این است که شما باید عکاسی را از یک نقطه شروع کرده و آن را در همان نقطه به پایان برسانید.

3.پانورامای 3 بعدی

پانورامای 3 بعدی یا 360 در 180 درجه یا کروی که به آن Virtual Tour (تور مجازی) یا Virtual Reality  (واقعیت مجازی) نیز می­ گویند. می­ توان اظهار داشت این نوع پانوراما کامل ترین نوع پانوراما می­ باشد. تفاوت آن با پانورامای 360 درجه در این است که تصویر پانوراما تنها به عرض ختم نشده، بلکه ناظر می­ تواند ارتفاع را نیز مشاهده نماید، یعنی اینکه همۀ زوایای محیطی که در آنجا قرارگرفته است را می­ بیند. این نوع پانوراما با فرمت فلش و mov ساخته می­ شود. قابل توجه است که برای به وجود آوردن چنین تصویری به دقت بیشتر عکاس و نرم ­افزاری قوی برای متصل کردن عکس­ها به همدیگر نیاز است، ضمن اینکه استفاده از لنز فیش­ آی و پن هد ضروری می ­باشد.

توجه: اگر شما به جای لنز فیش­ آی از لنز واید و یا نرمال استفاده نمائید (برای خلق پانورامای کروی) چون برای چنین پانورامایی نیاز به زاویۀ دید خیلی وسیع می­باشد، آنوقت شما برای به وجود آوردن چنین عکس پانورامایی ناچار به گرفتن عکس ­های زیاد خواهید بود که این کار زمان­ گیر و سخت است. اما به ناچار اگر لنز فیش­ آی در اختیار ندارید می­توانید با لنزهای دیگر نیز چنین عکس­ هایی را خلق نمایید. در نهایت کافی است که شما عکس­های گرفته شده را در نرم ­افزار مربوطه لود نموده، آنها را به هم متصل کرده و در پایان با فرمت­های mov و حتی فلش تبدیل به یک تور مجازی با کیفیت عالی نمایید.

چگونه می­ توان از تصاویر پانورامای کروی به عنوان تور مجازی در وب سایت استفاده نمود؟

عکس­ های پانوراما را با تغییر فرمت و حجم فایل می­توان به صورت فایل فلش یا فیلم، برای کاربران در صفحات وب قرار داد. حجم فایل بسته به مقدار رزولوشن قابل تغییر است. در صورتی که مخاطب، کاربران اینترنت کم ­سرعت باشند، حداقل رزولوشن برای فایل در نظر گرفته می­ شود. ضمناً در صورت نیاز امکان ارائۀ پانورامای کروی به مخاطب، به صورت رسانه­ های فشرده از جمله سی­دی و دی­ وی­ دی نیز وجود دارد. علاوه بر این، پانورامای کروی را می­توان به عنوان تور مجازی برای هتل ­ها، موزه­ ها، نمایشگاه ­ها، گالری­ ها، آثار باستانی، شرکت­ های ساختمانی برای نمایش محوطه­ های داخلی و یا خارجی و یا هر موردی بسته به نیاز شما استفاده کرد.

چند نکته در خصوص عکاسی پانوراما

  • استفاده نکردن از فلاش در هنگام عکاسی: در فضای خارجی فلاش قدرتی برای روشن کردن پس زمینه با وسعت و عمق زیاد را ندارد و در فضای داخلی سایه­ های شدیدی را ایجاد می­ نماید.
  • روی هم افتادن بخشی از مناظر در هر عکس: هر عکس باید نزدیک به 50% یا حداقل 30% با عکس قبلی و بعدی اشتراک داشته باشد.
  • عمق میدان: عکس ­های پانوراما میدان دید وسیعی را در بر می­ گیرند، به همین دلیل انتظار بینندۀ عکس این است که از ابتدای منظره تا افق دوردست کاملاً شارپ و واضح باشد که در این صورت نیاز به عمق میدان زیادی می ­باشد. (عوامل مؤثر در عمق میدان را می­ توانید در سایت­ های مختلف یا کتاب ­های مربوط به عکاسی مطالعه نمایید.)
  • فاصلۀ کانونی: در هنگام عکاسی سعی نمایید فاصلۀ کانونی لنز را تغییر ندهید، زیرا باعث تغییر در میدان دید کلی می­ شود. بسیاری از نرم­ افزارها نمی ­توانند از پس این تغییر برای متصل نمودن عکس­ ها برآیند.
  • تعادل سفیدی یا وایت بالانس: بعضی اوقات پیش می­ آید که منظره یا سوژه و یا مکان مورد نظر شما دارای چندین نور با کلوین ­های مختلف است. برای یکنواختی و یکدستی توصیه می­شود تعادل سفیدی را برای تمام عکس­ها در نظر بگیرید. همچنین برای نتیجۀ بهتر با فرمت raw عکاسی نمایید تا مشکل تعادل سفیدی شما با نرم­ افزارهای مربوطه به راحتی قابل حل باشد.
  • کنتراست و روشنایی: بعضی اوقات پیش می­ آید که سوژۀ شما به هر دلیلی دارای کنتراست نوری می­باشد، یعنی اختلاف نوری زیادی بین روشنایی و سایه­ ها وجود دارد. شما می­ توانید قسمتی از سوژه که دارای نور مناسب است را نورسنجی نموده و بر اساس آن با استفاده از دکمۀ AE LOCK دوربین ( قفل نورسنجی)، کلیۀ عکس­ها را بگیرید. بعضی اوقات نیز فضای داخلی دارای نوری مناسب بوده ولی به دلیل وجود پنجره و نور شدید خارج تضاد نور داخلی و خارجی شما زیاد می­شود. اگر شما بخواهید که همزمان جزئیات فضای داخلی و فضای خارجی را داشته باشید راه­ های مختلفی وجود دارد؛ از جمله عکاسی HDR و یا استفاده از تکنیک­ های نرم ­افزار فتوشاپ.

نکات مهم و لوازم مورد نیاز جهت عکاسی پانوراما

 1. عکاسی پانوراما بدون استفاده از سه پایه: برای بـه دست آوردن چنین عکس پانورامایـی باید مطمئن شوید که روی یک نقطـه ایستاده­ اید و در هنگام چرخیدن و عکس گرفتن دوربین را نزدیک خود (نقطۀ چرخش) گرفته­ اید. به خاطر داشته باشید که موقع عکس­ برداری از جای خود تکان نخورید، به سمت جلو، عقب، چپ و راست نروید، سعی کنید آرام و استوار باشید؛ کاری که شما قرار است انجام دهید شبیه­ سازی پایۀ دوربین است، یعنی دوربین را تراز و استوار نگه داشتن و چرخاندن آن حول یک نقطۀ ثابت. تمام این نکات به شما کمک می­ کند تا یک پانورامای خوب خلق کنید. البته توصیۀ من این است که از سه­ پایه­ ای محکم و خوب استفاده کرده و خودتان را به سختی نیندازید.

2. سه پایه دوربین: با استفاده از سه پایه دوربیـنی که دارای امکانات تراز کردن است مطمئـن خواهید بود که دوربین شما حول یک نقطـۀ ثابت می­چرخد و در طول عکس برداری تراز خواهد ماند. این امر به شما کمک خواهد نمود در مکان هایی که نور آن کم است و ناچارید از سرعت شاتر پایین جهت عکس برداری اقدام نمایید مانع از لرزش دوربین شود. ضمناً توجه نمائید سه پایۀ شما باید به گونه­ ای باشد که قدرت تحمل وزن دوربین و پن هد را داشته باشد تا در چرخش دوربین لرزش ایجاد نشود. در نهایت می­ توان به این نکته اشاره نمود که استفاده از سه پایه، کار را برای حفظ زاویه و نقطه دید آسان­ تر می­ کند و این مهمترین نکته ­ای است که می­ بایست در عکاسی پانوراما مد نظر قرار بگیرد. یک عکس پانوراما تنها زمانی می­ تواند با موفقیت عکس ­ها را به هم متصل نماید که همگی آن­ها دقیقاً از یک نقطۀ دید گرفته شده باشند.

3. تراز (sprit level): تراز، وسیله­ای مورد نیاز جهت تراز نمودن نهایی می­ باشد. این وسیله طوری طراحی شده است که قادر است روی قسمت hot shoe یک دوربین قرار بگیرد. از این تراز برای مطمئن شدن از تراز بودن سه پایه، سر سه پایه و پن هد استفاده می­شود.

4.  جلوگیری از لرزش دوربین هنگام عکسبرداری: برای جلوگیری از لرزش دوربین در هنگام عکسبرداری به خصوص در نوردهی­ های نسبتاً طولانی می­توانید از کابل ریموت شاتر و یا سلف تایمر دوربین استفاده نمائید. این کار کمک می­کند لرزش و تکان دوربین هنگام عکسبرداری به حداقل یا صفر برسد.

توجه: ترجیحاً فوکوس را از حالت AF (اتوماتیک) خارج نموده تا هنگام عکاسی فوکوس جابجا نشود.

5.  پن هد پانوراما: پن هد پانوراما وسیله­ ای است که بر روی سه پایۀ دوربین نصب شده، سپس دوربین روی پن هد قرار می­گیرد تا امکان جابجایی دوربین (به سمت جلو، عقب، راست و چپ) برای بدست آوردن نقطۀ بدون پارالکس (no-parallax point) را داشته باشد. این نقطه معمولاً نزدیک به جلوی لنزها قرار دارد و متأسفانه هرگز با حفرۀ بالای سه پایۀ دوربین منطبق نمی ­شود، بنابراین برای هم ­ترازی بهتر می­ بایست روی سه پایه پن هد قرار بگیرد تا بتواند محورهای چرخش دوربین را به نقطۀ مورد نظر تغییر دهد.

همۀ عکاسان حرفه ­ای برای جلوگیری از خطای انطباق (parallax error) که روی کیفیت عکس تأثیرگذار است از این وسیله استفاده می­ کنند.

توجه: شرکت­های مختلفی از جمله manfrotto – ninja – Gigapan و... پن­ هدهای مختلفی را با طراحی­های متفاوت تولید نموده­اند؛ این پن­هدها به صورت دیجیتال و آنالوگ می­ باشند. بنده وظیفۀ خود می­دانم که از طراحان، تولیدکنندگان و واردکنندگان این ابزار تشکر و قدردانی نمایم.

 امروزه استفاده از پن­ هد جزء ضروریات عکاسی پانوراما می­باشد، به همین دلیل مطالعۀ فراوانی روی تولیدات خارجی نمودم و در نهایت تصمیم گرفتم که برای اولین بار در ایران ابزاری را طراحی و تولید نمایم که از نمونه­های خارجی آن از نظر تحمل وزن دوربین با لنزهای مختلف مستحکم­ تر، از نظر کارآیی و اجرا راحت­ تر و از نظر قیمت مناسب­ تر باشد. به همین دلیل پس از ماه­ ها تحقیق و تولید نمونه جهت تست و برطرف کردن اشکالات، در نهایت به نتیجه ­ای عالی دست یافتم که مورد تشویق دوستان عکاس حرفه­ای قرار گرفتم. این ابزار امروزه می­ تواند جوابگوی نیاز عکاسان حرفه­ای و آماتور جهت «عکاسی پانوراما» باشد. این ابزار را می­ توانید به نام Jahangir pan تهیه نمائید.

 

آموزشگاه آزاد سینمایی جهانگیر

جهانگیر جهانپور

ورود به سایت استودیو عکاسی جهانگیر
jpic.ir